Qırımtatarlardan SAT: göci yerine qızılçıq

Qırımtatarlardan SAT: göci yerine qızılçıq

Er kes sağlam ayat tarzınen aveslengen vaqıtta insanlar sıq alda asırlar devamında teşkerilgen şeyler aqta unutalar. Bu sağlıq saqlanıluvı, pekitilüvi ve qaytarıluvı usullarıdır. “Biz olmağan yerde yahşı” degen ümde boyunca, adamlar ekzotik mücize-ilâclarğa işanalar: ne qadar pağalı olsa – o qadar yahşı.

Buña baqmadan, er bir halqnıñ öz kodeksi bar, yaşlıq, dülberlik ve sağlıq sayılğan yemek ve ilâclardır. Ya qırımtatarce sağlam ayat tarzı, yani SAT ne demektir – bu aqta “Rossiya dlâ vseh” portalınıñ maqalesi.

Çoqça qave!

Çoq qave içmek sağlıq içün zararlı olğanı aqta qırımtatarlar, elbette, eşiteler. Amma bu içimlikni büyük miqdarda içmek, onıñle musafirlerni qarşılamaq, ondan er bir körüşuvni ve işni başlamaq – bu ananelerni hatırlamaqtır. Bunnen beraber millet yürek-damar hastalıqlardan ziyadece azap çekkenini bir kimse abaylamadı. Aksine, qırımtatarlar arasında tendürist aqsaqallar ve qartiyler çoq. Em de bir-qaç filcan qaveden soñ aqşam olar yuquları qaçqanlarına şikâyet etmeyler.

Belki, bu alışqanlıqdır, belki, bu içimlik başqace pişiriledir. Ufaq filcanlar, toz derecesine qadar çekilgen keyfiyetli qave danelerinden turkçe pişirilgen içimlik. Buña qoşma tatlılıqlar ve mıtlaqa sakin, ürmetli subet. Qave ile bir de bir işlerni becermek, davalarnı çezmek em de sadece qonuşmaqnıñ içkicilik ve yağlı aşlarğa köre zararı azcadır, dep tüşünemiz.

Tamam şu 80%

Umumen qırımtatarlarda insan ne içkeni pek müimdir. Qave içmek – bu merasimdir, em de suvsamaqtan qorçalanmaq degil. Suvsağanda özbek adetleri boyunca yeşil çay, em de o tatlı olmay, ve yahşı temiz suv içile. Yazda hoşaf sevile. Qara çay siyrek içile.

Alkogol içimlikler içüv insannıñ dindarlığı ve tedbir şekili ile bağlı. Aileviy ve milliy bayramlarda içkicilik minimal şekilde. Başqa vaqıtta – er bir insannıñ şahsiy işidir. Amma episi bir Qırımda yaşağan başqa halqlarğa köre, qırımtatarlar azca içeler.

Suv aqta söz yürsetsek, bu da bütün bir kulttir. Qırımtatarlar sürgünlikten soñ tek Ana-topraqqa degil de, tuvğan yerniñ suvuna da da ayırıca duyğular is eteler. Aytalar ki, sağlıq içün eñ faydalı suv ana-babañnıñ quyusında ya da çoqraqta. Atta şeer sakinleri vaqıtlarını ayamayıp, raatlıq künlerde yaqın çoqraqqa barıp, içmek içün bir aftalıq suv alalar.

Milliy temizlikniñ hususiyetleri

İslâm dinini kütken er bir halq kibi, qırımtatarlar insan vucudınıñ temizligine ve abdest aluvğa büyük diqqat ayıralar. Turkiy adetlerge köre, hamamlar çalışa. Amma unikal ananeler de bar.

Kiçik balalarnı, misal içün, tuzlu suvda yuvundıralar ve erte suvuq suvğa alıştırıp başlaylar. Bu olarnıñ sağlam olmalarına yardım ete, dep sayalar. Daa ziyade diqqat oğlan balalarğa ve olarnıñ suvuqlanmağanları içün terbiyege ayırıla.

Söz sırası, qırımtatarlarda hamam – bu yuvunmaq içün yer olmaq ile beraberlikte, abdest almaq içün dolaptır. Ve böyle yerni er bir evde yapmağa tırışalar. Bu sıq alda elementar suv aqızıluv sistemasıdır.

İnsannıñ urbası ve evi temiz olması da sağlıqqa tesir etken şeyler sayıla.

Qırımlı superfudlar

Bütün dünyada pek pağalı ve rağbetli olğan göci meyvasını qızılçıq ile adaştırğanları nafile degil. Asılında, bu farqlı ösümlikler, amma tedaviylev hususiyetleri boyunca farqları büyük degil. Qırımtatarlar göci ne olğanını bilmey ediler, onıñ içün olar içün vitaminler menbaası qızılçıq edi. Qızılçıq pişken vaqıt onı taze şekilde çoqça aşamaq kerek. Qışqa ise tatlı pişirile, qurutıla, ve olar suvuqlanğanda yardım eteler. Kimerde atta qoy yağında qavuralar – bu ilâc qursaq ağırtısından şifa bere.

Asılında qırımtatarlar ayvan yağından qorqmaylar. Birinciden bu milliy yemekler pişirilüvinde qullana. Em de accılıq ve aş maddeleri qullanıla. Millet umumen alğanda artqaç ağırlıqtan azap çekmey, atta aksine. Ekinciden, yağ evelki zamanlardan bugünki küngece halq tibbiyetinde qullanıla. Bala ya da büyük adam suvuqlanğanda oña qoy ya da at yağını yaqalar. Qoy yağı ile çay damlamay ediler, amma çayğa yağlı qaymaq ya da sarı yağ qoşa ediler – bu qızdıra, taqat ve sağlıq bere.

Otlardan ziyadece çoban-çay ve ilmon otı, yani limonnik qullanıla. Damlanğan ot suvuqlanuvda ve zeerlengende içile. Otlardan damlanğan qoyu çaynı ile yaralarğa yaqalar. Çabrets teri hastalıqlarını tedaviyley, böyle çaynı tınçlanmaq ve ağırtıdan qurtalmaq içün içeler.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir