Simonyan “Qırım köpürinde” milliy sual aqta: men Qırımdan sürgün olunğannıñ torunı olam

Simonyan “Qırım köpürinde” milliy sual aqta: men Qırımdan sürgün olunğannıñ torunı olam

Tigran Keosayannıñ “Krımskiy most. Sdelano s lübovyü” serlevalı filmi eñ çoq muzakere etilgen kino yañılığı oldı. Endi bir aftadan berli onı episi kütleviy haber vastaları ve içtimaiy ağlar maqtaylay ve sögeler. Birisileri yengil, külünçli ve ayatsever olğanı içün teşekkürler bildireler. Başqaları propaganda köreler ve neiçündir Göllivud ile qıyaslaylar. Birinci ve ekincilerden teren tüşüngen seyirciler ise, buña baqmadan, bu lenta — em de ulu sovet kinematografı aqta, küçlü devirler ve insanlar aqta hatıra olğanını qayd ettiler. Bu em de Rusiyede tamam şimdi ösüv ve büyük qurucılıq deviri olğanı aqta film. Bu qurucılıq ellerni, aqıllarnı ve yüreklerni birleştire. Ve bu episi deñizde, tuzlu yel ile, kimerde adiy yaşayış, Moskvadan uzaq yer.

Dülber qız, evelki kibi, emekseverni ya da ziyalını seçmek kerek. Mesülietli şahıslar — namuslı iş ve müim adamlar arasında numayışnı. Ve, evelki sovet kinosında olğanı kibi, qurucılıq — umumhalq tüsini taşıy. Ve çeşit milletler buña dülberlik, mizah ve ikmetlik qoşalar.

Bu yerde em de Keriç bazarında tekrarlanmaz ukrain tili, em de meraqlı ermeni, o öz semetdeşine nişan yüzügini sata ve amerikalı kelin yerine onıñ çirkin qızına evlenmege tevsiye ete, em de: “Zaten o rus” dep, qoşa. Bu yerde em de çoqusı rusiyeliler içün keskin olğan sürgünlik mevzusı –zemaneviy yerli kinoda bu ilk sefer köterilgen mevzudır, em de nazikâne, bir kimseniñ canını ağırtmayıp, ya da “hayp” beslemeyip.

Damir Nadıroviç ve onıñ torunı Aliye kibi qaramanlar — qırımtatarlar — filmde er kezden ayırılalar. Qalğan qaramanlar çapqalaylar, hatalar qaçıralar. Amma bu ekisileri — ikmetlik ve bütünlik timsalidir. Biz bu nafile olmağanı ve “Krımskiy most. Sdelano s lübovyü” adlı filminiñ müellifleri olarğa ayırıca baqqanları aqta tüşündik. Bu aqta “Rossiya dlâ vseh” portalı filmniñ stsenaristinden, “Rossiya segodnâ” agentliginiñ ve RT telekanalınıñ baş muarriri Margaritı Simonyandan soradıq.

— Kino eki balanıñ sevgisinden başlana. Raya ve Damir ayırılmağa mecburlar, amma bir-birine tamam şu yerde çoq yıldan soñ körüşmege vade eteler. Onıñ qorantasını, episi qırımtatarlar kibi sürgün eteler. Onıñ babasını, müendisni, Keriç boğazında buz üstünde qatnağan gemi keçitni yıqqanı sebebinden aps eteler.

Ne içün siz filmni tamam bu sade olmağan mevzulardan başladıñız?

— Menim bita-qartbabamnıñ qorantası 1944 sene Qırımdan Uralğa sürgün etilgen edi. Menim qartbabam o vaqıt cenkte edi, onıñ anası ve aptesi partizan ediler. Qartdedem yaralanğan soñ Aqmescitte gospitalde yattı. O, bir gecege evge qatqanda: “Sizni epiñizni atacaqlar, çünki endi bu daqqadan biz duşmanmız. Sizge toplanmaq içün 20 daqqa berile” degenlerini eşitti. Yaralanğan qartdedemi – arbiy hızmetççini – qaldırdılar. Onıñ közü ögünde ömür arqardaşını ve üç evlâdını mal vagonlarında Uralğa yolladılar. Eñ büyük qızı – menim Mayya qartanam edi. Qartbitamı partizan olğanı içün ve onıñ qızını da aqaretlediler.

— Yani bu em de siziñ tuvğanlarıñızğa hatıra köstermekmi?

— Qartbabam ve bitam maña bu ikâyeni tarif ettiler, men o vaqıt yedi yaşımda edim. Qadınlar, balalar ve qartlar bu mal vagonlarda nasıl qıynalğanları aqta. Pencere yoq, aş-suv yetişmey, taze ava bile yoq. Er yer kirli, taraşlıq, hastalarnıñ ve sabiylerniñ ağlavı. Bir-birleriniñ közleri ögünde kenef yerine qopqağa bara ediler, yolda doğa ve öle ediler, cesedlerni ise ketip oturğan yolda ata ediler, qalğanlarğa zarar ketirmemek içün. Tek bu ikâye maña yetti, men yedi yaşımda Stalinni añlamayıp başladım.

Qartbabam cenkten tuvğan Aqmescitke qaytqan soñ, öz eviniñ qapuları mıqlanğanını kördi. Oña qorantası artından ketmege tevsiye ettiler. Ketti. Anda özü kibi repressiyağa oğrağan semetdeşini taptı – bu endi büyügen Mayya bitam edi. Anda olarnıñ oğlu, menim babam dünyağa keldi. Birden halq duşmanı oldı. Olarnı Hruşçöv bağışlağanda, o beş yaşçlı bala edi. Olarnı bağışladılar, amma Qırımğa, doğğan yerge qaytmağa ruhset berilmedi. O vaqıt bütün sürgün etilgen diaspora Krasnodarğa köçti. Olarğa pasportlar berildi, ve olarnıñ soyadlarında “yan” ögünde yımşaqlıq işareti yazıldı. Men endi Simonyan soyadı ile doğdım.

— Baş qaraman Damir ikmetli ver uh ceetten küçlü erkek kibi tasvir etile. Onıñ prototipi barmı?

— Nadir içün prototip, çoqusı allarda, menim bitam oldı. “Men ne qadar ya şve dülber edim de, ne qadar qart oldım. Maña bir kimseniñ közü tiydi, ğaliba” degen ibare onıñki edi.

— Köpür tek yalılarnı bağlamaqtan ğayrı, tarih bölgen taqdirlerni bağlağanı doğrumı? Çünki Damir ne ise öz Rayasını taptı.

— Ebet, biz yarıq, birleştirgen kino yaratmağa tırıştıq, ve biz bunı yapıp oldıq.

— Sürgün etilgen Qırım halqlarınıñ vekilleri film aqta pek sıcaq sözlerni aytalar, çünki bu mevzu zemaneviy sanatta aman-aman toqunmağan qala.

— Sağ oluñız, filmge qıymet kesilgeni aqta eşitmek men içün hoştır. pasibo, Ümüt etem ki, bita-qartbabam ve qalğan ecdatlarımız öbir dünyadan bizge baqalar ve quvanalar. Sürgünlikten soñ eñ ağır şey – bu olarnıñ taqdiri aqta hatıranı silmektir. Men bu aqta kene de hatırlatam, em de Qırımdan sürgün etilgen “halq duşmanınıñ” torunı olaraq, Qırım malümatı üzerinde stsenariy yazğanımda, men bu mevzudan qaçıp olamaz edim.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir